تأکید بر نقش سفرهای زیارتی در ارتقای سلامت معنوی و تاب‌آوری اجتماعی
دهمین همایش ملی «سلامت معنوی اسلامی و فناوری‌های فرهنگی» با حضور رئیس‌جمهور، جمعی از مسئولان نظام سلامت و صاحب‌نظران حوزه فرهنگ برگزار شد. در این رویداد، نقش معنویت و سفرهای زیارتی در ارتقای سلامت روان، تقویت تاب‌آوری و مواجهه با چالش‌های زندگی مدرن مورد بررسی قرار گرفت.
به گزارش روابط عمومی دانشگاه علم و فرهنگ، دهمین همایش ملی «سلامت معنوی اسلامی و فناوری‌های فرهنگی» با هدف بررسی پیوند میان سلامت معنوی، فرهنگ و فناوری و تبیین نقش آن در تقویت سرمایه‌های معنوی جامعه، در مدت دو روز برگزار شد.
دکتر مسعود پزشکیان رئیس‌جمهور، در این همایش با تأکید بر ضرورت تحول در رویکردهای آموزشی و پژوهشی اظهار کرد: به عنوان یک انسان به فکر مردم باشیم؛ درس و تلاشی که می‌کنیم باید حل مشکل مردم باشد، نه انباشت تئوری‌ها و ذهنیت‌ها.
گردشگری مذهبی؛ بستری برای ارتقای سلامت معنوی
دکتر مهدیه شهرابی فراهانی عضو هیئت علمی دانشکده گردشگری دانشگاه علم و فرهنگ، با اشاره به اهمیت موضوع گردشگری مذهبی در این دوره از همایش گفت: امسال در این رویداد، نقش سفر در سلامت معنوی و جایگاه سفرهای زیارتی مورد توجه قرار گرفت. مباحث مطرح‌شده در پنل‌ها نیز می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری محورهای پژوهشی ارزشمند برای همایش‌ها و تحقیقات آینده باشد.
وی با اشاره به جایگاه تاریخی سفرهای مذهبی اظهار کرد: سفرهای زیارتی از قدیمی‌ترین گونه‌های سفر در جهان به شمار می‌روند و برای بسیاری از افراد، فرصتی برای دستیابی به آرامش، کاهش فشارهای روانی و فاصله گرفتن از روزمرگی‌های زندگی صنعتی فراهم می‌کنند. جست‌وجوی حقیقت، کسب تجربه‌های معنوی و برقراری ارتباط با فضاهای مقدس از جمله انگیزه‌هایی است که افراد را به سوی این نوع سفرها سوق می‌دهد.
این عضو هیئت علمی دانشگاه علم و فرهنگ افزود: در دنیای امروز، گردشگری مذهبی می‌تواند بستری برای مواجهه با برخی فشارها و چالش‌های ناشی از زندگی مدرن باشد. یافته‌های پژوهشی نیز از ارتباط سفرهای مذهبی با تغییرات مثبت در باورها و نگرش افراد به زندگی حکایت دارند. حضور در اماکن معنوی، برای برخی افراد، می‌تواند به کاهش استرس و احساسات منفی و افزایش امید به زندگی کمک کند.
معنویت و معناجویی در تجربه سفر
شهرابی فراهانی با اشاره به گسترش توجه به ابعاد معنوی زندگی در میان گردشگران گفت: گردشگر امروز، افزون بر تجربه مقاصد جدید، ممکن است در جست‌وجوی معنا، شناخت خویشتن و برقراری ارتباط عمیق‌تر با جهان پیرامون خود باشد. از این منظر، سفر می‌تواند فرصتی برای تأمل، بازنگری در زندگی روزمره و تجربه ابعاد معنوی زندگی فراهم کند.
وی معنویت را یکی از ابعاد مهم حیات انسانی دانست و توضیح داد: توجه به مؤلفه‌های معنوی می‌تواند به ایجاد هماهنگی میان ابعاد درونی انسان و تقویت ارتباط او با خویشتن، خداوند، جامعه و محیط پیرامون کمک کند. معنویت همچنین در شکل‌گیری احساس هدفمندی، انسجام درونی و نگرشی معنادار به زندگی نقش دارد.
به گفته وی، سفرهای زیارتی با فراهم کردن فضایی برای تأمل، تمرکز و فاصله گرفتن موقت از دغدغه‌های روزمره، می‌توانند زمینه مناسبی برای تجربه معنوی و بازشناسی ظرفیت‌های درونی افراد ایجاد کنند.
تاب‌آوری؛ پیوند میان معنویت و سلامت روان
عضو هیئت علمی دانشکده گردشگری دانشگاه علم و فرهنگ در ادامه، تاب‌آوری را یکی از مؤلفه‌های مهم سازگاری با چالش‌های زندگی دانست و گفت: تاب‌آوری به توانایی فرد برای مقابله با شرایط دشوار، سازگاری با موقعیت‌های تهدیدکننده و بازیابی توانمندی‌های خود پس از مواجهه با آسیب یا مانع اشاره دارد.
وی افزود: تاب‌آوری صرفاً به معنای تحمل مشکلات نیست، بلکه حفظ و ارتقای سلامت روان، استفاده از ظرفیت‌های فردی برای عبور از بحران‌ها و تبدیل تجربه‌های دشوار به فرصتی برای رشد و یادگیری را نیز در بر می‌گیرد.
شهرابی فراهانی با تأکید بر اهمیت تقویت این توانمندی از دوران کودکی اظهار کرد: پرورش تاب‌آوری می‌تواند به سازگاری بهتر افراد با شرایط گوناگون زندگی کمک کند. در این میان، علاوه بر ویژگی‌های فردی، شرایط اجتماعی، سطح رفاه و میزان دسترسی به امکانات نیز در شکل‌گیری و تقویت تاب‌آوری مؤثرند.
وی همچنین خاطرنشان کرد: عوامل محافظتی می‌توانند به افراد در مواجهه با فشارهای زندگی کمک کنند. خودکنترلی، پذیرش مثبت، احساس شایستگی فردی و اعتماد به ظرفیت‌های درونی از جمله مؤلفه‌هایی هستند که در مسیر تقویت تاب‌آوری اهمیت دارند.
یافته‌های پژوهش؛ سفرهای مذهبی و تقویت مؤلفه‌های تاب‌آوری
شهرابی فراهانی با اشاره به پژوهشی درباره نقش سفرهای مذهبی در تقویت تاب‌آوری با محوریت معنویت گفت: این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از روش‌های تحلیل اسنادی و تحلیل محتوا انجام شده است.
بر اساس نتایج این پژوهش، سفرهای مذهبی همچنان از جایگاه قابل توجهی در جوامع برخوردارند و گرایش به معناجویی، کشف حقیقت، شناخت دنیای درونی، دستیابی به آرامش و برقراری ارتباط عمیق‌تر با جهان پیرامون، از جمله انگیزه‌های افراد برای انتخاب این نوع سفرهاست.
وی افزود: فرایند خودشناسی و افزایش آگاهی از ظرفیت‌های درونی که می‌تواند در جریان سفرهای معنوی شکل بگیرد، زمینه‌ای برای تقویت برخی مؤلفه‌های تاب‌آوری فراهم می‌کند. در این چارچوب، خودکنترلی، پذیرش مثبت، احساس شایستگی فردی و اعتماد به غرایز درونی از جمله مؤلفه‌های مورد توجه هستند.
این پژوهشگر با تأکید بر ارتباط میان معنویت و تاب‌آوری تصریح کرد: یافته‌های بررسی‌شده نشان می‌دهند که معنویت می‌تواند در کنار سایر عوامل فردی و اجتماعی، در تقویت تاب‌آوری و مواجهه سازگارانه با دشواری‌های زندگی نقش داشته باشد. از این منظر، سفرهای مذهبی را می‌توان بستری برای تجربه معنوی، بازنگری در زندگی و تقویت ظرفیت‌های روانی و درونی افراد در نظر گرفت.
در مجموع، توجه به ظرفیت‌های گردشگری مذهبی در سیاست‌گذاری‌های فرهنگی و گردشگری، همراه با توسعه پژوهش‌های میان‌رشته‌ای درباره سلامت معنوی و تاب‌آوری، می‌تواند زمینه شناخت دقیق‌تر نقش سفرهای زیارتی در ارتقای کیفیت زندگی افراد و تقویت سرمایه‌های معنوی جامعه را فراهم کند.
